پرش به محتوا

اسلام شناسی

پژوهش‌های نوین درباره اسلام

پیش از آن که وارد‌ِ مبحث‌ِ دیوان‌سالاری پساساسانی و نقش آن در شکل‌گیری اسلام بشویم، لازم است که چکیده‌ای از موضوعات گذشته را در این جا بیاوریم:

۱- به دلیل قتل موریکیوس امپراتور بیزانس که دوست و پدر زن خسرو پرویز بود، شاهنشاه ایران در سال ۶۰۳ میلادی علیه بیزانس اعلام جنگ می‌کند. این جنگ تا سال ۶۲۸ میلادی ادامه یافت. خسرو پرویز دوبار از هراکلیوس امپراتور بیزانس شکست می‌خورد. یک بار در سال ۶۲۲ میلادی در ارمنستان و بار دیگر در سال ۶۲۸ میلادی در نینوا. ایران پس از سال ۶۲۸ میلادی به یک قلمروی پاره پاره تقسیم شد و حاکمان محلی هر گوشه از ایران را در اختیار خود گرفتند.

۲- خسرو پرویز پیش از حمله به بیزانس، متوجه شده بود که نعمان سوم، امیر‌ِ امارت حیره با امپراتوری بیزانس همکاری می‌کند و از آن پول و اسلحه دریافت کرده است. همین باعث شد که در سال ۶۰۲ میلادی، خسرو پرویز فرمان قتل نعمان سوم را صادر کند و او را به قتل برساند. امارت حیره – مرکز لخمیان- در واقع نزدیک چهار سده به عنوان‌ِ سنگر دفاعی ایران در برابر‌ِ امپراتوری بیزانس و بدویان عربستان کارکرد داشت. ادامه مطالعه …

در بخش پیش نشان دادیم که «قطعاتی» مانند پیوند دین و دولت، کنترل همه جانبه زندگی مردم توسط دستگاه تفتیش عقاید روحانیت، سنگسار، چند همسری، صیغه و حکم مرگ برای مرتد، از عناصر تشکیل‌دهنده‌ی اصلی ایدئولوژی شاهنشاهی ساسانی بوده که با تغییراتِ اندکی وارد دین بعدی یعنی اسلام شدند.

ولی همان‌گونه که پیش‌تر گفته بودیم در قلمرو ساسانی و به ویژه از زمان تاج‌گذاری یزدگرد سوم، عرب‌های نستوری و مونوفیزیت نیز از بازیگران اصلی صحنه سیاسی بودند و طبعاً می‌بایست در شکل‌گیری مناسبات سیاسی و دینی آینده مُهر خود را می‌زدند.

ادامه مطالعه …

مانی (۲۱۶ – ۲۷۶ م.) در نوشته‌هایش بدین اشاره کرده است که «تنها پیامبری که کتاب‌هایش را خودش نوشته، من [مانی] هستم.» منظور او از پیامبران دیگر، موسا و عیسی بود، ولی می‌توان محمد را نیز بدان‌ها اضافه کرد. اگرچه مانی خود را «خاتم‌الانبیا» نامید، ولی نمی‌دانست که این عنوان چهار سد سال بعد مدعی جدیدی پیدا می‌کند.

تاریخ با پیوستگی‌اش تعریف می‌شود. نو، در حقیقت نه یک گسست از گذشته بل‌که گذشته‌ی هماهنگ‌شده با اکنون است. این اصل در مورد همه‌ی پدیده‌های تاریخی صدق می‌کند. گفتنی‌ست که ما در این جا نه از فرم یا قالب بل‌که از محتوا سخن می‌گوییم. تاریخ نشان داده که لزوماً نباید فرم و محتوا از هماهنگی برخوردار باشند.

ادامه مطالعه …

داستان یک قتل

طبق گزارش ابن‌ اسحاق، پس از جنگِ [غزوه] بدر (مارس ۶۲۴ م.) وجهه (پرستیژ) محمد بی‌اندازه افزایش یافت. حالا کافی بود محمد یک اشاره مانند این بکند: «چه کسی مرا از شّرِ ابن اشرف خلاص می‌کند؟» و سپس شخص مورد نظر به قتل می‌رسید.

ادامه مطالعه …

معمولاً بخشی از حوادث تاریخی تکرار می‌شوند: بار نخست در شکل واقعی و تراژیک خود و بار دیگر در شکل کاریکاتور و «کُمدی».

ایران‌ِ ساسانی نه با مرگ یزدگرد سوم که با مرگ (قتل) خسرو دوم معروف به خسرو پرویز از هم فرو پاشید. خسرو پرویز به دلیل کودتای بهرام چوبین نزد موریکیوس امپراتور بیزانس پناهنده شد و توانست یک سال بعد در سال ۵۹۱ میلادی با کمک نیروهای نظامی بیزانس به قدرت برسد. پس از قتل موریکیوس در سال ۶۰۲ میلادی توسط فردی به نام ادامه مطالعه …

koranقرآن برای مسلمانان در مرتبه‌ی نخست قرار ندارد. با تمام انتقاداتی که ما از منظر امروزی به این کتاب داریم، باید بر این نکته تأکید کرد که قرآن به این دلیل ساده که درکش چه از لحاظ زبانی و چه از لحاظ مضمونی برای اکثریت قریب به اتفاق مسلمانان جهان دشوار است، اهمیت خود را در زندگی روزمره از دست داده است و جای آن را احادیث و روایات پُر کرده‌اند. سه نمونه: ۱- نماز در قرآن فقط سه بار در روز است، در حالی که احادیث و روایات آن را به پنج بار در روز افزایش داده‌اند (نمازهای پنجگانه زرتشتی‌ها – به اصطلاح «گاه‌»ها- جای سه بار نماز در روز را گرفت)، ۲- ما در قرآن هیچ آیه‌ای که نشان بدهد «سنگسار» (رجم) برای زناکاران وجود دارد نداریم (سنگسارِ زناکاران از لحاظ دینی در انجیل عهد قدیم آمده و در عصر ساسانی نیز برای مسیحیان «سرکش» و ایرانیانی که از دین خارج می‌شدند به کار می‌رفت) (۱) و سرانجام ۳- حرام کردن موسیقی. این سه مورد اساساً در قرآن وجود ندارند.

ادامه مطالعه …

یکی از داستان‌های ابن اسحاق در «سیره رسول‌الله» درباره‌ی «صلح حدیبیه» است. این واقعه یکی از آموزه‌های سیاسی درباره‌ی صلح است که برای مسلمانان در حکم یک چراغ راهنماست. هانس یانزن در کتاب خود «محمد» به این واقعه نیز اشاره کرده است:

«… مسلمانان معاصر هر گاه می‌خواهند درباره‌ی جنگ و صلح نظر بدهند به این صلح رجوع می‌کنند. کلا اگر چیزی در زندگینامه سنتی محمد برای غیرمسلمانان مهم باشد همین واقعه صلح حدیبیه است. ماه رمضان از سال ششم هجری، در تاریخ ۱۴ ژانویه ۶۲۸ آغاز ادامه مطالعه …

(آخرین شماره این مقالات در ایران امروز)

پیش از آن که وارد مبحث‌ِ دیوان‌سالاری‌ِ پساساسانی و نقش آن را در بوجود آمدن دین جدید یعنی اسلام بشویم، ضروری‌ست که به آن اصول و عناصری بپردازیم که به «حساب‌ِ» یک پیامبر مجازی یعنی محمد و «عرب‌های بدوی»‌اش ریخته شده است. در این بخش تلاش می‌کنیم که قطعات «ساختمان اسلام» را از هم جدا سازیم و به تک تک آن‌ها بپردازیم. خواننده خواهد دید که این «قطعات» که کل ساختمان این دین را تشکیل می‌دهند، محصول‌ِ الهامات‌ِ پیامبری به نام محمد نبوده بلکه از گذشته‌های بسیار دیرتر در تار و پود مناسبات‌ِ سیاسی- دینی- فرهنگی ایران زمین ریشه دوانیده بود و به اصطلاح اجزائی از کل‌ِ زندگی‌ِ روزمره ایرانیان بوده‌اند، البته زیر نام‌ِ یک دین‌ِ دولتی به نام دین زرتشتی. همچنین، بخش‌ِ دیگری از «قطعات» این ساختمان اسلامی به طور مستقیم از مسیحیت، گنوسی‌ها و بودیسم برگرفته شده‌اند.

ادامه مطالعه …

تصور ما انسان‌ها – اگر خداباور باشیم- از خدا یکسان نیست. هر کس برای خود تصوری دارد. ولی شاید بتوان گفت که یک صفت خدا برای همه‌ی پیروان ادیان یکتاپرست مشترک است: او «همه‌چیز دان» است که در زبان انگلیسی omniscient  و در زبان آلمانی Allwissend گفته می‌شود. یعنی خدا از گذشته، حال و آینده همگی موجودات زنده و غیرزنده آگاهی دارد و می‌داند که در ذات و مغز  هر موجودی چه می‌گذرد و اگر بخواهد می‌تواند سرنوشتِ تک تک ما را رقم بزند.

ادامه مطالعه …

مترجم: ب. بی‌نیاز (داریوش)

(برگرفته از کتاب «زندگینامه‌ی محمد»، هانس یانزن) (۱)

نمونه‌ی دوم داستانی مشهور است که بنا بر اطلاعات امروزین ما معلوم نیست واقعاً چه رخ داده یا اصلاً  در این راستا چیزی رخ داده یا نه. قضیه مربوط می‌شود به آیات شیطانی. گویا در سال‌هایی که محمد در مکه بود این آیات شیطانی از سوی او گفته شده و قاعدتاً باید در سوره‌ی ۵۳ (سوره نجم) میان آیات ۲۰ و ۲۱ قرار گرفته باشند.

ادامه مطالعه …