پرش به محتوا

اسلام شناسی

پژوهش‌های نوین درباره اسلام

داستان یک قتل

طبق گزارش ابن‌ اسحاق، پس از جنگِ [غزوه] بدر (مارس ۶۲۴ م.) وجهه (پرستیژ) محمد بی‌اندازه افزایش یافت. حالا کافی بود محمد یک اشاره مانند این بکند: «چه کسی مرا از شّرِ ابن اشرف خلاص می‌کند؟» و سپس شخص مورد نظر به قتل می‌رسید.

ادامه مطالعه …

معمولاً بخشی از حوادث تاریخی تکرار می‌شوند: بار نخست در شکل واقعی و تراژیک خود و بار دیگر در شکل کاریکاتور و «کُمدی».

ایران‌ِ ساسانی نه با مرگ یزدگرد سوم که با مرگ (قتل) خسرو دوم معروف به خسرو پرویز از هم فرو پاشید. خسرو پرویز به دلیل کودتای بهرام چوبین نزد موریکیوس امپراتور بیزانس پناهنده شد و توانست یک سال بعد در سال ۵۹۱ میلادی با کمک نیروهای نظامی بیزانس به قدرت برسد. پس از قتل موریکیوس در سال ۶۰۲ میلادی توسط فردی به نام ادامه مطالعه …

koranقرآن برای مسلمانان در مرتبه‌ی نخست قرار ندارد. با تمام انتقاداتی که ما از منظر امروزی به این کتاب داریم، باید بر این نکته تأکید کرد که قرآن به این دلیل ساده که درکش چه از لحاظ زبانی و چه از لحاظ مضمونی برای اکثریت قریب به اتفاق مسلمانان جهان دشوار است، اهمیت خود را در زندگی روزمره از دست داده است و جای آن را احادیث و روایات پُر کرده‌اند. سه نمونه: ۱- نماز در قرآن فقط سه بار در روز است، در حالی که احادیث و روایات آن را به پنج بار در روز افزایش داده‌اند (نمازهای پنجگانه زرتشتی‌ها – به اصطلاح «گاه‌»ها- جای سه بار نماز در روز را گرفت)، ۲- ما در قرآن هیچ آیه‌ای که نشان بدهد «سنگسار» (رجم) برای زناکاران وجود دارد نداریم (سنگسارِ زناکاران از لحاظ دینی در انجیل عهد قدیم آمده و در عصر ساسانی نیز برای مسیحیان «سرکش» و ایرانیانی که از دین خارج می‌شدند به کار می‌رفت) (۱) و سرانجام ۳- حرام کردن موسیقی. این سه مورد اساساً در قرآن وجود ندارند.

ادامه مطالعه …

یکی از داستان‌های ابن اسحاق در «سیره رسول‌الله» درباره‌ی «صلح حدیبیه» است. این واقعه یکی از آموزه‌های سیاسی درباره‌ی صلح است که برای مسلمانان در حکم یک چراغ راهنماست. هانس یانزن در کتاب خود «محمد» به این واقعه نیز اشاره کرده است:

«… مسلمانان معاصر هر گاه می‌خواهند درباره‌ی جنگ و صلح نظر بدهند به این صلح رجوع می‌کنند. کلا اگر چیزی در زندگینامه سنتی محمد برای غیرمسلمانان مهم باشد همین واقعه صلح حدیبیه است. ماه رمضان از سال ششم هجری، در تاریخ ۱۴ ژانویه ۶۲۸ آغاز ادامه مطالعه …

(آخرین شماره این مقالات در ایران امروز)

پیش از آن که وارد مبحث‌ِ دیوان‌سالاری‌ِ پساساسانی و نقش آن را در بوجود آمدن دین جدید یعنی اسلام بشویم، ضروری‌ست که به آن اصول و عناصری بپردازیم که به «حساب‌ِ» یک پیامبر مجازی یعنی محمد و «عرب‌های بدوی»‌اش ریخته شده است. در این بخش تلاش می‌کنیم که قطعات «ساختمان اسلام» را از هم جدا سازیم و به تک تک آن‌ها بپردازیم. خواننده خواهد دید که این «قطعات» که کل ساختمان این دین را تشکیل می‌دهند، محصول‌ِ الهامات‌ِ پیامبری به نام محمد نبوده بلکه از گذشته‌های بسیار دیرتر در تار و پود مناسبات‌ِ سیاسی- دینی- فرهنگی ایران زمین ریشه دوانیده بود و به اصطلاح اجزائی از کل‌ِ زندگی‌ِ روزمره ایرانیان بوده‌اند، البته زیر نام‌ِ یک دین‌ِ دولتی به نام دین زرتشتی. همچنین، بخش‌ِ دیگری از «قطعات» این ساختمان اسلامی به طور مستقیم از مسیحیت، گنوسی‌ها و بودیسم برگرفته شده‌اند.

ادامه مطالعه …

تصور ما انسان‌ها – اگر خداباور باشیم- از خدا یکسان نیست. هر کس برای خود تصوری دارد. ولی شاید بتوان گفت که یک صفت خدا برای همه‌ی پیروان ادیان یکتاپرست مشترک است: او «همه‌چیز دان» است که در زبان انگلیسی omniscient  و در زبان آلمانی Allwissend گفته می‌شود. یعنی خدا از گذشته، حال و آینده همگی موجودات زنده و غیرزنده آگاهی دارد و می‌داند که در ذات و مغز  هر موجودی چه می‌گذرد و اگر بخواهد می‌تواند سرنوشتِ تک تک ما را رقم بزند.

ادامه مطالعه …

مترجم: ب. بی‌نیاز (داریوش)

(برگرفته از کتاب «زندگینامه‌ی محمد»، هانس یانزن) (۱)

نمونه‌ی دوم داستانی مشهور است که بنا بر اطلاعات امروزین ما معلوم نیست واقعاً چه رخ داده یا اصلاً  در این راستا چیزی رخ داده یا نه. قضیه مربوط می‌شود به آیات شیطانی. گویا در سال‌هایی که محمد در مکه بود این آیات شیطانی از سوی او گفته شده و قاعدتاً باید در سوره‌ی ۵۳ (سوره نجم) میان آیات ۲۰ و ۲۱ قرار گرفته باشند.

ادامه مطالعه …

(آخرین بخش در سایت ایران امروز)

یادآوری

از زمان‌ِ شکست‌ِ ساسانیان در نینوا در سال ۶۲۸ میلادی، عملاً شیرازه حاکمیت ساسانی فروپاشید و سرزمین پهناور ایران میان حاکمان محلی تقسیم شد. پس از پیمان صلح میان بیزانس و ایران ساسانی و انتخاب‌ِ یزدگرد سوم به عنوان پادشاه ایران در سال ۶۳۲ میلادی، نیروهای نظامی بیزانس نیز شمال‌ِ میانرودان و شمال‌ِ عربستان را به سوی قسطنطنیه ترک کردند. در همین سال غسانیان مسیحی (منوفیزیت) به رهبری خالد بن ولید به دلایل اقتصادی و سیاسی به فلسطین و شهرهای نزدیک دمشق حمله کردند که البته موفق نشدند آن مناطق را اشغال کنند. سپس از همان‌جا وارد میانرودان شدند و یک بار دیگر ترکیب‌ِ جمعیتی و به تبع آن ترکیب‌ِ سیاسی- دینی میانرودان را تغییر دادند.

حاکمان محلی سریانی – عرب در میانرودان و سپس در خراسان بزرگ خود را «امیرالمؤمنین» می‌نامیدند. این مفهوم در اصل خود ربطی به «سرور مؤمنان» ندارد و این معنی دینی بعدها در تاریخ‌ِ رستگاری بدان اضافه شد. بنابراین ضروری است که به این مفهوم اشاره‌ای شود.

ادامه مطالعه …

مسلمانان مؤمن هنوز بر این باورند که قرآن «کلام الله» است. طبقِ نظر مسلمانان، الله توسطِ جبرئیل پیام‌های خود – یعنی وحی‌ها- را به محمد رساند و محمد هم برای اطرافیانش بازگو کرد و این اطرافیان باسواد او، این الهامات یا وحی‌ها را بر روی سنگ، استخوانِ کتف حیوانات، چرم و غیره می‌نوشتند. سرانجام روزی عثمان، خلیفه‌ی سوم از خلفای راشدون، همه‌ی وحی‌هایی را که به طور پراکنده روی این اشیاء نوشته شده بودند جمع آوری کرد و قرآن کنونی را شکل نهایی داد.

ادامه مطالعه …

یادآوری

[بخش جدید این مقالات در سایت ایران امروز]

در بخش‌ِ پیشین گفته شد که در امارت حیره، مسیحیت (نستوری) دین غالب‌ِ ساکنان آن‌جا بود، اکثر‌ِ مردم آن‌جا عرب زبان بودند، ولی زبان نوشتاری‌شان سُریانی بود. امارت حیره که توسط لخمیان اداره می‌شد، برای نزدیک به چهار سده به عنوان سنگر‌ِ دفاعی امپراتوری ساسانی در برابر امپراتوری بیزانس و عرب‌های بدوی عربستان مرکزی، کارکرد داشت. خسرو پرویز در سال ۶۰۲ میلادی امیر حیره، نعمان سوم را به دلیل هواداری از بیزانس به قتل رساند و به حاکمیت لخمیان پایان داد تا بتواند جنگ‌ِ خود را علیه بیزانس آغاز کند (مدت جنگ ۶۰۳-۶۲۸ میلادی).

نقطه مقابل‌ِ لخمیان، عرب‌های غسانی بودند که کارگزاران بیزانس به شمار می‌رفتند. آن‌ها پیرو مسیحیت‌ِ منوفیزیت (یعقوبی) بودند و وظیفه‌شان جلوگیری از نفوذ ساسانیان و قبایل بدوی عربستان مرکزی به مناطق‌ِ زیر کنترل‌ِ بیزانس بود، مانند دمشق و فلسطین.

ادامه مطالعه …