گلایه‌های حجّت‌الاسلام

۳ دی ۱۳۹۴

«… به ویژه ادبیات کینه ورزانه و ویرانگر شما جایی برای جدی گرفتن نوشته‌هایی از این دست باقی نمی‌گذارد. گله می‌کنید که چرا روشنفکران مسلمان به شما و یا به نوشته‌های کسانی چون… جواب نمی‌دهند! شما و یا ایشان توقع دارید که افرادی جدی و پژوهشگر چنین افکار و آثار هتاک و کینه ورز و نفرت پراکن و عموما سست و بی بنیاد را جدی بگیرند و به دیالوگ بنشینند؟ …»(۱)

سخنان بالا را آقای حسن یوسفی اشکوری در پاسخ به نوشته‌ای از آقای جلال ایجادی در تارنمای گویانیوز به چاپ رسانده است.

چهار سال پیش و در پی سخنان ناروای دیگری که آقای اشکوری در باره هم‌میهن فرهیخته‌ ب. بی‌نیاز بر قلم رانده بود، در نوشته‌ای بنام «نشستن در آماج» (۲) بدو پرداختم و پرسشی چند را با ایشان در میان گذاشتم. آقای اشکوری که گمان برده بود با یک “اسلام‌ستیز” تازه‌کار و جویای نام سروکار دارد، بی‌آنکه به این پرسشها بپردازد، چنین نوشت:
خواندن دنباله‌ی این نوشته »

نگاهی دیگر به فرایند اسلامی شدن ایران

۱۷ مهر ۱۳۹۴

خوانندگان گرامی،

این سلسله مقالات که به صورت پیوسته در سایت ایران امروز در سال ۲۰۱۵ منتشر شده‌اند، در این جا به پایان می‌رسند. برای راحتی خوانندگان مقالات را در قالب پی دی اف در یک جا جمع کرده‌ام تا در اختیار علاقه‌مندان قرار بدهم.

در آینده این سلسله مقالات ادامه خواهند یافت و تلاش می‌شود که به مسایل ریزتر و تخصصی‌تر پرداخته شود. همان‌گونه که در بخشِ پایانی نوشته‌ام، هدف اصلی از نوشتن این مقالات «نه اثبات یک نظریه معین بلکه طرح پرسش‌های نوین بوده است. این پرسش‌های نوین همگی بر اساس مدارک ملموس و واقعی شکل گرفته‌اند و روایات اسلامی را که دویست سال پس از «هجرت» خواندن دنباله‌ی این نوشته »

تداوم تاریخی ارتجاع دینی

۱۲ مهر ۱۳۹۴

«سهیل عربی عکاس و وب‌نگار زندانی در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۹۲ از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بازداشت شد، در دادگاه نخست به سه سال زندان، پانصدهزار تومان جریمه نقدی و سی ضربه شلاق محکوم شد. دادگاه دوم زیر فشار وزارت اطلاعات سپاه با استناد به ماده ۲۶۲ قانون مجازات اسلامی وی را به مجازات اعدام محکوم کرد.

در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۳۹۴ این وب‌نگار در شعبه ۸۱ دادگاه کیفری تهران دوباره محاکمه و به هفت سال و نیم زندان با احتساب دو سال برای اثبات پشیمانی و تغییر در رفتار برای نجات از مجازات اعدام، محکوم شده است.

خواندن دنباله‌ی این نوشته »

نگاهی دیگر به فرایند اسلامی‌شدن ایران (بخش دوازدهم)

۷ مهر ۱۳۹۴

در بخش پیشین گفته شد که پس از قدرت‌گیری عرب‌ها، دستگاه بوروکراتیک ساسانی عملاً دست نخورده باقی ماند. زبان دیوانی تا سال ۷۸ عرب‌ها (۷۰۰ م.) هنوز به طور کامل پارسی میانه بود. ولی حجاج بن یوسف ثقفی موفق شد تا سال ۷۱۴ م. زبان دیوان‌ِ منطقه سواد (جنوب عراق‌ِ کنونی) را به عربی ترجمه نماید. ولی زبان دیوانی در خراسان بزرگ تا سال ۱۲۴ (۷۴۶ م.) هنوز پارسی میانه بود.

مهم‌ترین خاندان‌هایی که نامشان در منابع اسلامی آمده‌اند، خاندان مقفع (داذبه)، خاندان پیروز (زادان فروخ به این خاندان تعلق داشت)، خاندان برمکی، خاندان سهل، خاندان بلعمی، خاندان نوبختی، خاندان سامان، خاندان طبری و … بودند. این خاندان‌ها جزئی لاینفکی از دستگاه دیوانی ایران بودند که پس از قدرت‌گیری عرب‌ها هنوز انجام وظیفه می‌کردند. اگرچه طی فراز و نشیب‌های سیاسی، کاست‌های بالایی یعنی هفت خاندان خواندن دنباله‌ی این نوشته »

نگاهی دیگر به فرایند اسلامی‌شدن ایران (بخش یازدهم)

۲۵ شهریور ۱۳۹۴

بخش ۱۲ در سایت ایران امروز

در این بخش به نقش‌ِ دیوان‌سالاری Administration/Verwaltung ساسانی و پساساسانی در شکل‌گیری دین نوین، اسلام، می‌پردازیم. می‌توان گفت که عدم‌ِ شناخت‌ِ از سه عامل‌ِ اساسی در شکل‌گیری اسلام، باعث شد که روایات اسلامی بتوانند خود را به علم تاریخ تحمیل نمایند: ۱- این که عرب‌ها از زمان پارتیان و به ویژه ساسانیان در مرزهای ایران مسقر بودند و بخشی از ایرانیان به شمار می‌رفتند ۲- نقش‌ِ حیره و مسیحیان نستوری در ایران و نقش‌ِ غسانیان در امپراتوری بیزانس ۳- چرخش‌ِ سد و هشتاد درجه‌ای نستوریان و غسانیان در آستانه جنگ‌ِ خسرو پرویز علیه بیزاسن ۴- جایگزین کردن «اعراب‌‌ِ مسلمان» مجازی از خارج از مرزهای ایران به جای عرب‌های مسیحی ساکن‌ِ ایران، ۵- عدم شناخت از دیوان‌سالاری به طور کلی و دیوان‌سالاری‌ِ این به طور اخص.

خواندن دنباله‌ی این نوشته »

نگاهی دیگر به فرایند اسلامی‌شدن ایران (بخش دهم)

۸ شهریور ۱۳۹۴

پیش از آن که وارد‌ِ مبحث‌ِ دیوان‌سالاری پساساسانی و نقش آن در شکل‌گیری اسلام بشویم، لازم است که چکیده‌ای از موضوعات گذشته را در این جا بیاوریم:

۱- به دلیل قتل موریکیوس امپراتور بیزانس که دوست و پدر زن خسرو پرویز بود، شاهنشاه ایران در سال ۶۰۳ میلادی علیه بیزانس اعلام جنگ می‌کند. این جنگ تا سال ۶۲۸ میلادی ادامه یافت. خسرو پرویز دوبار از هراکلیوس امپراتور بیزانس شکست می‌خورد. یک بار در سال ۶۲۲ میلادی در ارمنستان و بار دیگر در سال ۶۲۸ میلادی در نینوا. ایران پس از سال ۶۲۸ میلادی به یک قلمروی پاره پاره تقسیم شد و حاکمان محلی هر گوشه از ایران را در اختیار خود گرفتند.

۲- خسرو پرویز پیش از حمله به بیزانس، متوجه شده بود که نعمان سوم، امیر‌ِ امارت حیره با امپراتوری بیزانس همکاری می‌کند و از آن پول و اسلحه دریافت کرده است. همین باعث شد که در سال ۶۰۲ میلادی، خسرو پرویز فرمان قتل نعمان سوم را صادر کند و او را به قتل برساند. امارت حیره – مرکز لخمیان- در واقع نزدیک چهار سده به عنوان‌ِ سنگر دفاعی ایران در برابر‌ِ امپراتوری بیزانس و بدویان عربستان کارکرد داشت. خواندن دنباله‌ی این نوشته »

نگاهی دیگر به فرایند اسلامی‌شدن ایران (بخش نهم)

۳۱ مرداد ۱۳۹۴

در بخش پیش نشان دادیم که «قطعاتی» مانند پیوند دین و دولت، کنترل همه جانبه زندگی مردم توسط دستگاه تفتیش عقاید روحانیت، سنگسار، چند همسری، صیغه و حکم مرگ برای مرتد، از عناصر تشکیل‌دهنده‌ی اصلی ایدئولوژی شاهنشاهی ساسانی بوده که با تغییراتِ اندکی وارد دین بعدی یعنی اسلام شدند.

ولی همان‌گونه که پیش‌تر گفته بودیم در قلمرو ساسانی و به ویژه از زمان تاج‌گذاری یزدگرد سوم، عرب‌های نستوری و مونوفیزیت نیز از بازیگران اصلی صحنه سیاسی بودند و طبعاً می‌بایست در شکل‌گیری مناسبات سیاسی و دینی آینده مُهر خود را می‌زدند.

خواندن دنباله‌ی این نوشته »

اسلام، دینی تماماً کپی‌برداری شده

۱۷ مرداد ۱۳۹۴

مانی (۲۱۶ – ۲۷۶ م.) در نوشته‌هایش بدین اشاره کرده است که «تنها پیامبری که کتاب‌هایش را خودش نوشته، من [مانی] هستم.» منظور او از پیامبران دیگر، موسا و عیسی بود، ولی می‌توان محمد را نیز بدان‌ها اضافه کرد. اگرچه مانی خود را «خاتم‌الانبیا» نامید، ولی نمی‌دانست که این عنوان چهار سد سال بعد مدعی جدیدی پیدا می‌کند.

تاریخ با پیوستگی‌اش تعریف می‌شود. نو، در حقیقت نه یک گسست از گذشته بل‌که گذشته‌ی هماهنگ‌شده با اکنون است. این اصل در مورد همه‌ی پدیده‌های تاریخی صدق می‌کند. گفتنی‌ست که ما در این جا نه از فرم یا قالب بل‌که از محتوا سخن می‌گوییم. تاریخ نشان داده که لزوماً نباید فرم و محتوا از هماهنگی برخوردار باشند.

خواندن دنباله‌ی این نوشته »

داستان یک قتل: از کتاب «محمد» هانس یانزن

۸ مرداد ۱۳۹۴

داستان یک قتل

طبق گزارش ابن‌ اسحاق، پس از جنگِ [غزوه] بدر (مارس ۶۲۴ م.) وجهه (پرستیژ) محمد بی‌اندازه افزایش یافت. حالا کافی بود محمد یک اشاره مانند این بکند: «چه کسی مرا از شّرِ ابن اشرف خلاص می‌کند؟» و سپس شخص مورد نظر به قتل می‌رسید.

خواندن دنباله‌ی این نوشته »

تکرار غم‌انگیز تاریخ

۲ مرداد ۱۳۹۴

معمولاً بخشی از حوادث تاریخی تکرار می‌شوند: بار نخست در شکل واقعی و تراژیک خود و بار دیگر در شکل کاریکاتور و «کُمدی».

ایران‌ِ ساسانی نه با مرگ یزدگرد سوم که با مرگ (قتل) خسرو دوم معروف به خسرو پرویز از هم فرو پاشید. خسرو پرویز به دلیل کودتای بهرام چوبین نزد موریکیوس امپراتور بیزانس پناهنده شد و توانست یک سال بعد در سال ۵۹۱ میلادی با کمک نیروهای نظامی بیزانس به قدرت برسد. پس از قتل موریکیوس در سال ۶۰۲ میلادی توسط فردی به نام خواندن دنباله‌ی این نوشته »